Nomy Egiptu

Podział Egiptu starożytnego na mniejsze jednostki administracyjne - nomy, został przeprowadzony już w Starym Państwie i dotrwał z niewielkimi zmianami aż do najazdu Arabów w VII w n.e. Generalnie można przyjąć że były 42 prowincje, 22 w Górnym Egipcie i 20 w Dolnym. W okresie Starego i Średniego Państwa nom zarządzany był przez nomarchę lub zarządcę okręgu, którego władza, umacniana często przez samego faraona, stawała się konkurencyjna dla władzy centralnej. Wzrost znaczenia jakiegoś nomu w połączeniu z ambicjami zarządzającego nim nomarchy doprowadzał czasami do upadku władzy i jej rozdrobnieniu na mniejsze, często zwalczające się nawzajem prowincje. Szczególnie w okresach przejściowych dochodzą do głosu rozmaici nomarchowie uzurpujący sobie prawo do korony. Niektórzy z nich dają początek silnym dynastiom, które na powrót centralizują władzę w państwie.

Men-Nefer, Ineb-Hedż (Memfis, Mit Rahina)

Przez długie okresy egipskiej historii miasto pełniło rolę stolicy kraju. Centrum kultu boga Ptah, jego towarzyszki - bogini Sachmet, oraz ich syna - Nefertuma (triada memficka). Nekropole miasta znajdują się w Sakkara, ośrodku kultu pradawnego boga Sokarisa.

Chem (Letopolis, Kom Ausim)

Stolica nomu. Centrum kultu boga Heru (Chenty-Irtu), czczonego pod postacią siedzącego barana (w innych miastach - także byka lub lwa). Miasto było też ośrodkiem kultu Izydy i Horusa Starego.

	Taminhor (Hermopolis Parva, Damanhur)	Stolica nomu do IV w. p.n.e. Kult boga Dżehuti (Thot)
	Imu (Kom el-Hisn)	Stolica nomu w okresie Starego Państwa. Miasto leżące pomiędzy Kom Abu Billo i Naukratis. Centrum kultu bogini Hathor-Sachmet
	Rakote (Aleksandria)	Miasto wybudowane na rozkaz Aleksandra Macedońskiego. Stolica Egiptu Ptolemejskiego. Największe centrum kulturalne i naukowe wschodniej części basenu Morza Śródziemnego.

	Sa (Sais, San el-Hagar)	Stolica nomu, oraz stolica Egiptu w Epoce Późnej. Greckie centrum handlowe. Świątynia bogini Neith.
	Per-Wadżet (Buto)	Miasto powstało na skutek połączenia dwóch miejscowości Pe i Dep. Centrum kultu bogini Uto, później również Izydy. Wg. Herodota w czasach perskich mieściła się tutaj słynna wyrocznia.

	Per Ha-Nereb (Metelis, Damanhur)	Miasto z okresu panowania Ramzesa II. Centrum kultu Ha.
	(Naukratis)?	Kolonia jońska i port. Ważny ośrodek handlowy od okresu saickiego, znany również z produkcji żelaza. Miasto poświęcone Horusowi, przedstawianemu jako skrzydlaty dysk słoneczny z dwoma ureuszami. Również centrum kultu Neith, Amona i Thota.

Czeku (Per-Atum) (Pithom, Tell el-Maschuta)

Wzniesione przez Ramzesa II miasto, położone nad kanałem łączącym Nil i Jeziora Gorzkie. Stolica nomu i centrum kultu Atuma. Wg. Biblii tutaj właśnie mieli być więzieni Izraelici - Ziemia Goszen.

Per-Usiri (Dżedu) (Busiris, Taposiris Magna, Abusir Bana)

Pierwotnie centrum kultu Ozyrysa Anedżti, później również Izydy. Nekropola zwierząt. Stąd właśnie wywodzi się słynny filar Dżed symbolizujący pień ściętego drzewa.

Hut-Herib (Athribis, Tell Athrib, Benha)

Centrum kultu Horusa i krokodyla Chenty-Cheti (Heru) oraz czarnego byka, Kemura. Świątynia wzniesiona przez Ahmose. Miasto nabrało dużego znaczenia gospodarczego w okresie rzymskim.

	Taremu (Leontopolis, Tell el-Mokdam)	Stolica nomu w Okresie Ptolemejskim. Centrum kultu Horusa czczonego pod postacią lwa Mahesa.
	Nai-Ta-Hut (Leontopolis, Tell el-Jahudija)	Centrum kultu pary pradawnych bóstw Szu (powietrze) i Tefnut (wilgoć), przedstawianych pod postaciami pary lwów.
	Hesbe (Farbajthos, Horbejt)

Junu (On) (Heliopolis, el-Matarija)

Miasto słońca, centrum kultu Re-Horachte, byka Mnewisa, Atuma-Re. Jeden z najważniejszych politycznych i religijnych ośrodków w kraju. Miejsce w którym znajdował się legendarny kamień-pagórek Benben.

	(Pelusium, Tell Farama)	Miasto położone nad odnogą peluzyjską. Teren postoju armii egipskiej wyruszającej na kampanie azjatyckie. Prawdopodobnie stolica nomu.
	Senu (Sile, Tell Abu Safa)

	Per-Banebdżedet (Mendes, Tema el-Amdid)	Stolica nomu i centrum kultu Ozyrysa i Banebdżedet (baraniego boga) - cmentarz baranów. Stolica Egiptu w okresie panowania XXIX dynastii.
	Anpet-Dżedet (Tmuis)	Stolica nomu i ważny ośrodek gospodarczy w okresie rzymskim.

Per-Bastet (Bubastis, Tell Basta)

Centrum kultu bogini Bastet z nekropolą kotów. Miasto będące siedzibą libijskiej XXII dynastii i, w tym okresie, pełniące funkcję stolicy Egiptu.

	Imet (Tell Nabasza)	Centrum kultu bogini Wadżet
	Dżanenet, Hut-Waret (Tanis, Awaris, San el-Hagar)	Stolica Egiptu za XXI dynastii i libijskiej XXII dynastii. Ważny port do handlu z Azją. Centrum produkcji płótna.
	Pi-Rameses (Kantir)	Pi-Rameses to miasto wzniesione przez Seti I i Ramzesa II, rozbudowywane przez następnych Ramessydów. Zaprojektowane jako centrum administracyjne kraju.

	Iat-Rek (File)	Wyspa na Nilu ze słynnym kompleksem świątynnym Izydy i Hathor pochodzącym z III w p.n.e. Po zalaniu Dolnej Nubii przez wody jeziora Nassera po budowie tamy asuańskiej świątynie zostały przeniesione na wyspę Agilkia. Więcej ...>>>
	Suentet (Syene, Asuan)	Jedno z najważniejszych miast starożytnego Egiptu o strategicznym położeniu na granicy Nubii. Znaleziono tu zabudowę pochodzącą z okresu pierwszych dynastii. Słynne kamieniołomy granitu i alabastru. Więcej ...>>>
	Nubet (Ombos, Kom Ombo)	Stolica nomu w Okresie Ptolemejskim z świątyniami Sobka i Haroerisa z II w p.n.e.
	Abu (Elephantine, Gazirat al-Asuan)	Stolica nomu, jednocześnie bastion graniczny wzniesiony na wyspie. Świątynie Chnuma (Nektanebo II) i Satet (Nowe Państwo) oraz słynny Nilometr odkryty w 1822. Więcej ...>>>
	Cheni (Gebel)

Dżeba, Utes-Hor, Behdet (Apollinopolis Magna, Edfu)

Mastaby okresu Starego Państwa. Ośrodek kultu Horusa - świątynia z Okresu Ptolemejskiego.

	Necheb (Eileithyiaspolis, Elkab)	Stolica nomu w okresie Nowego Państwa. Centrum kultu bogini Nechbet i Thota - świątynie. Świątynia Nektanebo i zniszczona świątynia Totmesa III. Liczne grobowce skalne dostojników.
	Nechen (Hierakonpolis, Kom el-Ahmar)	Stolica Górnego Egiptu w okresie Predynastycznym. Pierwsza stolica III nomu. Centrum kultu Horusa i bogini Nechbet, presonifikacji białej korony. Światynia Nechbet wzniesiona przez Amenhotepa II i rozbudowana przez Ramzesa II. Światynia Thota zbudowana w czasach Totmesa III.
	Junet (Latopolis, Esna)	Stolica nomu po okresie dominacji Nechen. Centrum kultu Neith i Chnuma. Świątynia z okresu ptolemejsko-rzymaskiego.
	Hefat (Moalla)

	Uaset, No-Amon (Diospolis Magna, Teby, Luksor, Karnak)	Stolica Egiptu w okresie Nowego Państwa. Centrum kultu Amona. Na wschodnim brzegu Nilu największy kompleks świątynny starożytności - świątynie Amona, Mut i Chonsu (triada tebańska). Również świątynie Ptaha i Apet (bogini czczonej jako matka Ozyrysa). Na zachodnim brzegu teren określany mianem Teb Zachodnich z licznymi nekropolami, świątyniami grobowymi i słynnymi Dolinami Królów i Królowych.
	Dżamet (Medinet Habu)	Światynia grobowa Ramzesa III oraz mała świątynia Hatszepsut i Totmesa III. Centrum kultu Amona
	Juni (Hermonthis, Armant)	Do XVIII dynastii stolica nomu. Świątynia Montu, czczonego pod postacią byka Buchisa. Bucheum - nekropola byków Buchisów.
	Per-Hathor (Pathyris, Afroditopolis, Gebelejn)	Okręg tebański. Ośrodek kultu Thota. Kult Hathor i Sobka z Sumenu
	Dżerti (Tufium, Tod)

	Gesi (Apollinopolis Parva, Kus)	W czasach rzymskich nazywane Dioclecianopolis a przez Koptów - Kus Berbir. Kult Haroerisa i bogini Heket.
	Gebtiu (Koptos, Kuft)	Stolica nomu. Główne bóstwa: Min, Izyda i Horus. Ważny ośrodek gospodarczy Górnego Egiptu łączący poprzez Wadi Hammamat Dolinę Nilu z Morzem Czerwonym (Kosejr)
	Nebet (Ombos, Kom Bellal, Tuch)	Kult Seta

Junet (Tentyris, Dendera)

Stolica nomu z pozostałościami staroegipskich świątyń, m.in. świątynie Hathor i Izydy. Również Mammisi (świątynia narodzin) Nektanebo i inna, pochodzące z okresu rzymskiego.

Hut, Hut-Sechem (Diospolis Parva, Hiw)

Znane jako Miasto Sistrum. Centrum kultu bogini Bat, zasymilowanej w okresie pierwszych dynastii z Hathor.

	Abdżu (Osiris, Abydos)	10 km na pd.-zach. od Baliany z zachowanymi bardzo starymi śladami osadnictwa. Abydos stanowiło nekropolę dla znajdującej się w pobliżu stolicy pierwszych dynastii - This. Od czasów VI dynastii rozwinął się w Abydos kult Ozyrysa,a później Chenty Amentiu. W czasach XIX dynastii Seti I wzniósł tu świątynię ku czci swego ojca, Ramzesa I, oraz rozpoczął budowę własnej świątyni grobowej. Ramzes II również wybudował w Abydos niewielką świątynię grobową. Z Abydos właśnie pochodzą dwie słynne tablice, zabytki o kapitalnym znaczeniu dla ustalenia chronologii władców Egiptu. Więcej ...>>>
	This Czeny (Thinis, Girga)	Stolica nomu, a także kraju, w okresie panowania dwóch pierwszych dynastii.

	Ipu(-Chent-Min) (Chemmis Panopolis, Achmim)	Stolica nomu i jedno z najważniejszych miast w Górnym Egipcie. Świątynia Mina oraz centrum kultu płodności.
	Hut-Repit (Athribis, Wanina)

(Apotheke, Abutig)

Stolica nomu. W okresie panowania Ramzesa II rozwinął się tutaj kult boga Anti i Chnuma. Groby skalne dostojników z VI dynastii z pięknymi dekoracjami przedstawiającymi życie codzienne w okresie Starego Państwa.

Sauti (Lycopolis, Asjut)

Stolica nomu odgrywająca duże znaczenie w I Okresie Przejściowym i podczas konfliktu nomarchów tebańskich z królami herakleopolitańskimi. Centrum kultu Anubisa i Upuauta. Ważny punkt transportowy leżący na trasie karawan wschód-zachód. Groby skalne z XII dynastii.

	Kis (Cusae, el-Kusija)	Nekropola z grobami lokalnych dostojników z okresu Średniego Państwa. Kult bogini Hathor.
	Achet-Aton (el-Amarna)	W okolicach Aszmunejn kult boga Thota i Ogdoady, później kult Atona. Stolica kraju w okresie amarneńskim ze świątyniami kultu słońca. Więcej ...>>>

	Hare (Antinoupolis, Szejch Abada)	Świątynia wzniesiona przez Ramzesa II
	Chmunu (Hermopolis Magna, Aszmunejn)	Stolica nomu. Największy ośrodek kultu Thota z jego świątynią pochodzącą z okresu Średniego i Nowego Państwa a także wzniesioną na północy przez Filipa Arridajosa, inną świątynią Thota. Ważne centrum kulturalne w Okresie Ptolemejskim. W Tuna el-Gebel, 6 km na zachód, znajduje się nekropola okresu późnego z licznymi grobami i kaplicami, m.in. Petozyrysa, arcykapłana Thota z IV w. p.n.e.
	Heruer (Hur)

	Menat-Chufu (el-Minia)	Ważny centrum gospodarcze współczesnego Egiptu.
	Hebenu (Kom el-Ahmar)	Stolica nomu. Ośrodek kultu Ramzesa II z jego świątynią. Kaplica w jaskini lwiej bogini Pachet, córki Re. Nekropola 19 grobowców dostojników, m.in. grobowiec Nefer-Sekeru, wielkiego pisarza królewskiego.

Teudżai (Anchyronpolis, el-Hiba)

Dwie świątynie: Anti i Sachmet, wzniesiona przez Szeszonka. Groby z okresu XII dynastii, liczne znaleziska cennych wyrobów jubilerskich.

Per-Medżed (Oxyrynchos, el-Bahnasa)

Stolica nomu. Do dużego znaczenia dochodzi w Okresie Ptolemejskim. Kult Seta i ryby Mormyrus.

Henen-Nesut (Herakleopolis, Ehnasije el-Medine)

Stolica nomu. Do rangi stolicy kraju dochodzi w okresie herakleopolitańskim stając się rezydencją królów dynastii IX i X. Ośrodek kultu boga-barana Harsafesa, którego świątynię, wzniesioną przez Ramzesa II, odkrył Naville w 1892-93. W I Okresie Przejściowym miasto nabrało dużego znaczenia a jego nomarchowie stają udzielnymi władcami.

	(Medum)	Na zachodnim brzegu Nilu piramida i kompleks grobowy króla Snofru. Kult Chnuma.
	Szeresi, Merwer, Szedyt (Krokodilopolis, Arsinoe, Medinet el-Fajum)	Stolica nomu. Centrum kultu Sobka i Hathor.

	Iczi-Taui (el-Liszt)	Stolica Egiptu w okresie XII dynastii. W okolicy Amenemhat I i Senweseret I kazali wybudować swoje piramidy-grobowce. Tutaj również znajduje się mastaba Senwesereta-Anch, arcykapłana Ptaha i królewskiego architekta.
	(Afroditopolis, Atfih)	Centrum kultu Hathor (Afrodyty w okresie greckim)

	Dżeka	Centrum kultu bogini Neith
	Sapi-Res	Centrum kultu Sobka, Izydy i Amona.

	Per-Sopdu (Soped, Saft el-Henna, )	Centrum kultu boga Sopdu i jego towarzyszek: Chensit i Szesemtet.
	Fakussa (Fakus)