|
|
||
|
Okres
Ptolemejski jest jednym z najlepiej poznanych w dziejach Egiptu. Dynastia
Ptolemeuszy (Lagidów), założona przez jednego z generałów Aleksandra Wielkiego, Ptolemeusza,
syna Lagosa, kończy się śmiercią Kleopatry VII w 30 r p.n.e. i rzymską inwazją
Oktawiana Augusta.
Egipt ptolemejski był jedną z dwóch największych potęg hellenistycznego Wschodu.
Obserwujemy w tym okresie rozkwit faraońskiej sztuki i architektury, będący
jednocześnie jej ukoronowaniem. Wiele wspaniałych świątyń, zachowanych do dziś,
wznieśli Ptolemeusze: w Edfu, Esna, Kom Ombo, Dendera, na File i Elefantynie; by
wymienić jedynie największe i najpiękniejsze. Imperialną potęgę Egiptu tego
okresu, jego wpływ na inne kraje basenu wschodniej części Morza Śródziemnego,
można porównywać do najwspanialszych dla kraju nad Nilem okresów, panowania
XVIII, XIX i XXII dynastii. |
||
1
Ur.
w 369/8 lub 360/356 p.n.e., syn Lagosa i Arsinoe, mąż Thais, a następnie: Artakamy, Eurydyki, Berenike I i
Lamii. Jeden z dowódców
Mąż Arsinoe I, a następnie Arsinoe II. Ur. w 309/8
na wyspie Kos syn Ptolemeusza I i
Berenike I , od 284 koregent, a od 282 samodzielny władca Egiptu,
który doprowadził do szczytu potęgę Lagidów we wschodniej części
Morza Śródziemnego. Pierwsze lata panowania Ptolemeusza zamąciły spory
wewnątrz rodziny królewskiej o sukcesję oraz intrygi Arsinoe II, siostry
Ptolemeusza i żony króla Macedonii, Lizymacha. Po śmierci tego ostatniego
dochodzi do wypędzenia Arsinoe I i małżeństwa z siostrą - Arsinoe II.
Wyprawa Ptolemeusza na Syrię pod koniec 274 rozpętała pierwszą wojnę
syryjską, zakończoną podpisaniem traktatu pokojowego w 271. W następnych
latach uwagę polityczną Ptolemeusza zajęła Grecja i utrzymanie
protektoratu nad Związkiem Wysp Greckich oraz wspieranie wyprawy
morskiej do Bizancjum. Niezbyt korzystnie wypadła druga wojna
syryjska. Egipt stracił Cylicję i Pamfilię, dodatkowo musiał zapłacić
prawdopodobnie wysokie odszkodowanie wojenne Antiochowi II, który poślubił
córkę Ptolemeusza, Berenikę. Jednak już w 250 dzięki zwycięstwu nad
Antygonem w Macedonii w bitwie morskiej i wsparciu głównie Związku
Achajskiego, udało się Ptolemeuszowi ponownie zdobyć pewną pozycję w
basenie Morza Egejskiego. W 258 przeprowadzono inwentaryzację
Egiptu, zarejestrowano wszystkie pola, kanały, drzewostany. Miało to na
celu, jak również wprowadzenie przepisów podatkowych w 259, pozyskanie
maksymalnych przychodów na prowadzenie polityki zagranicznej i
wewnętrznej. W dziedzinie budownictwa zasłynął przede wszystkim
rozpoczynając budowę świątyni Izydy na wyspie File, budową świątyń na Elefantynie
oraz elementów świątyń w Tebach. Zachowały się obiekty wybudowane
zarówno w Sakkarze, Behbet el-Hagar, Sebennytos, jak i w Fajum i oazie
Charga. Ok. 280 ukończono budowę latarni morskiej na Faros.
Córka
Ptolemeusza I i Berenike I, siostra Filotery i Ptolemeusza II, później
również jego żona. Będąc żoną króla Macedonii Lizymacha, intrygowała
przeciwko swemu bratu, Ptolemeuszowi; doprowadziła do zamordowania
macedońskiego następcy tronu, Agatoklesa. Po śmierci Lizymacha została
żoną Keraunosa, który po bitwie diadochów koronował się na króla w
Lizymachii. Jednak po zamordowaniu jej dzieci przez niego w 279, uciekła
do Egiptu, gdzie udało jej się doprowadzić do wypędzenia Arsinoe I i
poślubienia swego brata z którym wspólnie rządzi w latach 280-272. Po śmierci została deifikowana w całym wschodnim
obszarze śródziemnomorskim.
Syn Ptolemeusza II
i Arsinoe I, mąż Berenike II. Za jego panowania odbył się
w Kanopos, w 238, synod kapłanów z całego Egiptu, w wyniku którego wydano
uroczysty dekret zapisany po grecku, pismem demotycznym i
hieroglifami; tradycja ta przetrwała za następnych władców. Euergetes
utwierdził
swoje panowanie w Celesyrii (Syria południowa z Palestyną i miastami
Fenickimi) podczas trzeciej wojny syryjskiej (246-41). Wspierał Spartę
Kleomenesa, Związek Etolski oraz Ateny. Był znanym mecenasem budownictwa;
wzniósł świątynię Horusa w Edfu, najlepiej zachowaną do dziś świątynię
egipską. Ponadto znane są prace budowlane przeprowadzone na wyspie File,
na Elefantynie, w Esna, okręgu tebańskim, oazie Charga oraz w Kanopos i
Aleksandrii. W Serapeum aleksandyjskim urządził drugą bibliotekę i podjął
duże starania przy zdobywaniu doń książek. Ptolemeusz III zmarł śmiercią
naturalną pomiędzy 18 października a 31 grudnia 222 p.n.e.
Córka
Megasa, króla Cyreny i Arsinoe, ur. ok. 267/6. Pierwsze małżeństwo z
Demetriusem Sprawiedliwym, drugie - z Ptolemeuszem III, z którym miała
kilkoro dzieci: Ptolemeusza IV, Megasa, Arsinoe III i Berenike oraz
jeszcze jednego, nieznanego z imienia syna (Lizymach lub Aleksander ?).
Wspólne rządy z Ptolemeuszem III w latach 246-222 p.n.e. Obdarzona boską czcią już za
życia. Zmarła, prawdopodobnie otruta w 221.
Najstarszy
syn Ptolemeusza III i Berenike II, mąż-brat Arsinoe III. Swoje panowanie poświęcił ucztom pijackim i rozważaniom
religijnym (sic !). Posiadający wielką władzę, dworzanin Sosibios
doprowadził do wymordowania swoich przeciwników politycznych: Berenike II,
brata Ptolemeusza II - Megasa, oraz Lizymacha - brata Ptolemeusza III.
Polityka zagraniczna Egiptu prowadzona przez Sosibiosa i Agatoklesa,
skierowana była na walkę z Seleucydami o Syrię. Podczas czwartej wojny
syryjskiej, w bitwie pod Rafią wzięło udział po obu stronach 130 tys
żołnierzy, 11 tys. konnicy i 175 słoni bojowych. Bitwa została
rozstrzygnięta na korzyść Ptolemeusza. W kraju, w Górnym Egipcie
doszedł na krótko do władzy, ogłaszając się faraonem, miejscowy dostojnik Horwennefer (Harmachis), a gdy zmarł w 199 roku, władzę
po nim w Tebaidzie objął Anchmachis, który kontynuował dzieło swego
poprzednika. Ptolemeusz Filopator umarł latem 204 roku nie mając
nawet 40 lat.
Mąż Kleopatry I, córki 
Córka Antiocha
III i Leodike. Poślubiła Ptolemeusza V Epifanesa w 194/3 zatwierdzając
pokój pomiędzy Ptolemeuszami i Seleucydami. Była matką trzech władców:
Ptolemeusza VI, Ptolemeusza VII i Kleopatry II. Deifikowana wraz z mężem
jeszcze za życia, następnie uhonorowana imieniem horusowym i licznymi
tytułami zarezerwowanymi dotychczas dla panujących. Po śmierci Epifanesa w
180 została regentką, sprawując rządy w imieniu nieletniego syna,
Ptolemeusza VI. Zmarła w 178/7 p.n.e.
Po nieoczekiwanej śmierci matki -
Kleopatry I, regencję przejęli dwaj
dostojnicy Lenajos i Eulajos. W wieku 11 lat Ptolemeusz poślubił siostrę, Kleopatrę II. W październiku 170 r ogłoszono początek wspólnych rządów trójki rodzeństwa
- Ptolemeusza VI, Ptolemeusza VIII i Kleopatry II. W 169 r zawarł hańbiące
dla Egiptu przymierze z Antiochem IV za co został przez lud
aleksandryjski zdetronizowany. Protektor króla, 
Córka
Ptolemeusza V Epifanesa i Kleopatry I. Poślubiona swemu bratu,
Ptolemeuszowi VI; z tego związku urodzili się: późniejszy koregent
Ptolemeusz Eupator, Ptolemeusz VII oraz dwie córki, Kleopatra Thea i
Kleopatra III. W 145 została żoną Ptolemeusza VIII, który doszedł do
władzy zabijając potencjalnego pretendenta, Ptolemeusza VII. W rok później
urodził się ich syn Memfites. W 132 w wyniku wojny domowej przejęła
samodzielnie władzę w kraju, Ptolemeusza VIII i Kleopatrę III wypędzając
na Cypr. Kleopatra nie była popierana przez lud egipski, jej władza
opierała się jedynie na Grekach i Żydach. Dlatego też Ptolemeusz VIII w
130 powrócił i odzyskał władzę. Po nieudanych intrygach prowadzonych z
Demetriosem II przeciwko Egiptowi, Kleopatra miała od 124 roku udział w
trójwładztwie w Aleksandrii.
Syn
Kleopatry I i Ptolemeusza Epifanesa, brat Ptolemeusza Filometora i
Kleopatry II. W latach 170-163 rządzący Egiptem wspólnie z rodzeństwem.
Od 163 r na mocy umowy zawartej ze swym bratem został królem Cyreny,
popierany przez Rzym w swoim dążeniu do przejęcia władzy nad Cyprem.
Po śmierci brata poślubił swą siostrę Kleopatrę II i zasiadł na
tronie Egiptu. Ze swą nową żoną miał syna Ptolemeusza, zwanego od
miejsca urodzenia 
Córka
Ptolemeusza VI i Kleopatry II. Żona Ptolemeusza VIII, z którym miała
pięcioro dzieci: Ptolemeusza IX, Tryfajnę, Kleopatrę (IV), Ptolemeusza X i
Kleopatrę Selene. Rządziła wspólnie ze swym mężem i matką, później z
synami: Ptolemeuszem IX i X. Jak się wydaje, była pierwszoplanową postacią
na dworze aleksandryjskim po śmierci Ptolemeusza VIII sprawując faktyczną
władzę aż do września 101 p.n.e. kiedy to została zamordowana na rozkaz
Ptolemeusza X.
Najstarszy syn
Kleopatry III i Ptolemeusza VIII Euergetesa. Mąż i brat
Kleopatry IV. Z woli ojca został królem Cypru. Jednak po śmierci
Kleopatry II rządził Egiptem wraz z matką, zaś w 107 r wygnany przez nią
i Aleksandryjczyków uciekł na Cypr a władza w Egipcie przypadła jego bratu Ptolemeuszowi X Aleksandrowi i Kleopatrze III. Lathyros musiał
wbrew swojej woli zająć miejsce brata na tronie cypryjskim. Wynikiem czego
była bezwzględna wojna między Lathyrosem i Aleksandrem. Wygnany został w
107 r przez Aleksandryjczyków a po śmierci Ptolemeusza X Aleksandra, w 89 r objął ponownie władzę,
którą podzielił się ze swoją córką Berenike III
w 89 p.n.e. Umarł
w grudniu 81,nie
pozostawiając męskiego potomka
Syn Kleopatry III i Ptolemeusza Euergetesa II, brat Ptolemeusza IX i
Kleopatr: IV i Selene, oraz 
Wybrany przez lud Aleksandrii na władcę
choć brak mu było rodowych praw do tronu, poza późniejszym małżeństwem
z Kleopatrą V Tryfajną. Zabiegał o względy Rzymu, który rościł sobie
coraz jawnie prawo to władzy nad Egiptem. W 59 r otrzymuje tytuł
"przyjaciela ludu rzymskiego" w zamian za wspieranie finansowe
Cezara. Przyczynił się do aneksji Cypru przez Rzym, oraz do śmierci
brata, 
Córka
Ptolemeusza XII i Kleopatry V Tryfajny. Po wypędzeniu ojca do Rzymu
rządziła Egiptem, najpierw wspólnie z matką, a po jej śmierci w 57 p.n.e. -
samodzielnie. W 56 p.n.e. poślubiła Archelaosa, syna Mitrydatesa VI. Po
powrocie z Rzymu w 55 p.n.e. Ptolemeusz XII kazał zamordować Berenike i wielu
jej zwolenników. 
Ur 23 czerwca 47 p.n.e., syn
Kleopatry i Juliusz Cezara. Oficjalnie sprawował władzę z matką jako
Ptolemeusz XV Cezar, przez Aleksandryjczyków zwany Cezarionem. Ogłoszony
współrządcą w wieku trzech lat, po śmierci Ptolemeusza XIV. Po bitwie
pod Akcjum postanowił uciekać do Indii jednak za namową Oktawiana zawrócił.
Zdradzony przez Augusta znalazł śmierć zamiast przyrzeczonego mu
panowania. Rodzeństwo Cezariona wychowywała Oktawia. Kleopatra Selene
została w 20 p.n.e. małżonką króla Mauretanii Juby II. Jej syn,
ostatni z Ptolemeuszy był w latach 23-40 ne. królem Mauretanii. W 40 r n.e
został stracony przez Kaligulę.